“…..ඔබ අර්ථය සොයා යන්නේ නම් (චිත්රපටයේ) සිදු වන සියලු දේ ඔබට මඟ හැරෙනු ඇත. චිත්රපටය අතරතුර සිතීම මඟින් චිත්රපටය නැමැති අත්දැකීමට බාධා පමුණුවයි. ඔර්ලෝසුවක් කැබලි කළ විට එය ක්රියා නො කරයි. ඒ ආකාරයට කලා කෘතියක් කඩා බිඳ දැමීම මඟින් හැර ඔබට එය විශ්ලේෂණය කිරීමට වෙනත් මගක් නො මැත.” – අන්ද්රේ තර්කොව්ස්කි.
ප්රසන්න විතානගේ අධ්යක්ෂණය කරන ලද නවතම චිත්රපටය වන “ගාඩි“ මේ දිනවල තිරගත වේ. එය අප දන්නා ඉතිහාසය ඒ අයුරින්ම කියා පෑමක් ද? නො එසේ නම් අප දන්නා ඉතිහාසයෙන් බැහැර කළ ගාඩින් (රොඩීන් – රොඩ්ඩ – බැහැර කරන ලද්ද) නැවත එම ඉතිහාසයට ඇතුළත් කළ විට අපට ඉතිහාසය යනුවෙන් දකින්නට ලැබෙන්නේ කුමක් ද යන්න පිළිබඳ විමසා බැලීමක් ද? එසේත් නැත්නම් ඉතිහාසය ස්ත්රී ආශාවේ මානයෙන් විමසීමක් ද? එමෙන් ම ‘ගාඩි‘ චිත්රපටය අපට යෝජනා කරන්නේ ආදරය වෙත යා හැක්කේ මහා විනාශයක් තුළින් බව ද? ස්ත්රියකගේ ආශාව කුමක්දැයි අප සැක හැර දැන ගන්නා විට පෙරළා අපට අභිමුඛ වන්නේ ඛේදවාචකයක් ද? ස්ත්රියක් ආශා කරන ආත්මයක් ලෙස තමන් පිහිටුවා ගනිමින් ආදරය කරන්නට යාමේ දී ඇයට සම්බන්ධ අනෙකුත් අය ගෙවිය යුතු වන්දිය යනු ‘ගාඩි‘ චිත්රපටයේ කථාව ද? මෙම ලිපිය ඉහත ගැටලු ආශ්රයෙන් ‘ගාඩි‘ චිත්රපටය විමසා බැලීමකි. එයට පෙර ‘ගාඩි‘ චිත්රපටයේ කථාව සැකෙවින් ලියා තබමු.
වර්ෂ 1814 වැනි කාලයක ඇහැලේපොළ අදිකාරම් (රවීන්ද්ර රන්දෙනිය), බුලත්ගම දිසාවේ (ශ්යාම් ප්රනාන්දු) ඇතුළු උඩරට වංශවතුන් පිරිසක් එක්ව උඩරට රාජධානිය පාලනය කළ වඩිග (වඩුග) රජු – ශ්රී වික්රම රාජසිංහ රජු – පලවා හැරීම සඳහා ඉංග්රීසින්ගේ සහාය ලබා ගැනීමට උත්සාහ කරති. ඒ සම්බන්ධයෙන් ඔවුන් මුණ ගැසෙන ඉංග්රීසි නියෝජිතයා වන්නේ ජෝන් ඩොයිලි (මොහොමඩ් ආදම්අලි) ය. නමුත් ඔවුන්ගේ මෙම උත්සාහය අසාර්ථක වේ. ඔවුන් පරාජය වී පලා යද්දී ඔවුන්ගේ පවුලේ සාමාජිකයන් රාජ උදහසට ලක් වේ. රාජ අණ අනුව බුලත්ගම දිසාවේගේ පවුලේ කාන්තා සාමාජිකයින් ජලයට පැන සිය දිවි නසා ගත යුතු ය. නැතහොත් එවක සමාජයේ පහත් ජන කොට්ඨාශයක් ලෙස සැලකුණ රොඩී (ගාඩි) පිරිමියෙක් සමඟ සරණ යා යුතු ය. බුලත්ගම දිසාවේගේ මව (අයිරාංගනී සේරසිංහ) හා සහෝදරිය (දමයන්ති ෆොන්සේකා) ජලයට පැන සිය දිවි හානි කර ගැනීම තෝරා ගන්නා අතර ඔහුගේ බිරිඳ වන ටිකිරි (ඩිනාරා පුංචිහේවා) සිය දිවි හානි කර ගැනීම තෝරා ගන්නා නමුත් අවසන් මොහොතේ දී එය ප්රතික්ෂේප කර රොඩී පිරිමියෙකු හා සරණ යාම තෝරා ගනියි. එහි දී ඇය සරණ යන රොඩී තරුණයා වන විජයා/රංකිරා (සජිත අනුත්තර) සමඟ ඇය රොඩී රැහැට එක් වන නමුත් තම කුල ගෞරවය ආරක්ෂා කිරීමට ඇය සෑම විටම උත්සාහ කරයි. ඇය තම වර්ගයා වෙත අනුගත කරගන්නා බවට එම රැහේ නායකයා වන අවුසද (මර්වින් කෘන්) ට පොරොන්දුවක් ලබා දෙන විජයා, ඇය සමඟ තම කණ්ඩායමෙන් තාවකාලිකව වෙන් වෙයි. ඔවුහු විවිධ සිදුවීම්වලට මුහුණ දෙමින් වනයේ කාලය ගත කරති. ඒ අතරතුර ඉංග්රීසීන් විසින් උඩරට රාජධානිය අත්පත් කර ගනු ලබයි. එම අවස්ථාවේ දී විජයා හා ටිකිරි, අවුසද ඇතුළු කණ්ඩායමට නැවත එක් වේ. ඇහැලේපොළ අදිකාරම්, බුලත්ගම දිසාවේ හා ජෝන් ඩොයිලි ඇතුළු පිරිස ගාඩි නැටුම් නරඹමින් ජයග්රහණය සමරන අවස්ථාවක බුලත්ගම දිසාවේ සිය බිරිඳ වන ටිකිරි එම කණ්ඩායමේ සිටිනු දැක කෝපයට පත් වේ. ඉන්පසු විජයා හා ටිකිරි නැවත තම කණ්ඩායමෙන් පිට කර හරින්නට අවුසද කටයුතු කරයි. ඔවුහු නැවැත කණ්ඩායම සොයා පැමිණෙන අවස්ථාවේ දී එම කණ්ඩායමේ සිටි සියලු දෙනා ඝාතනය කර ඇති ආකාරය දැක ගනිති. කණ්ඩායම් නායක අවුසද විජයාට පිටව යන්නට යැයි කියනු ලැබුවේ විජයා ජීවත්වනු දැකීම හා ඉදිරි පරපුර ගොඩනැගීම වෙනුවෙන් බව ප්රකාශ කරන ටිකිරි, විජේ සමඟ එක් වී වනය දෙසට ගමන් කරයි.
ප්රසන්න විතානගේ අධ්යක්ෂණය කරන ලද බොහෝ චිත්රපටවල දක්නට ලැබෙන පොදු ආකෘතිකමය ලක්ෂණ මෙම චිත්රපටයේ ද දකින්නට ලැබේ. ‘පවුරු වළලු‘ (1998), ‘ඉර මැදියම‘ (2003), ‘ආකාස කුසුම්‘ (2008) හා ‘ඔබ නැතුව ඔබ එක්ක‘ (2012) වැනි චිත්රපටවල මෙන් ම මෙම චිත්රපටයේ කථාව ද තල තුනක් ඔස්සේ ගොඩ නැගේ. ‘පවුරු වළලු‘ චිත්රපටයේ නිරූපනය වන වයලට් (නීටා ප්රනාන්දු), කලකට පසු ඇයට මුණ ගැසෙන ඇගේ පළමු පෙම්වතා වන වික්ටර් (ටෝනි රණසිංහ) හා වයලට්ගේ දියණියන් හා ඥාතීන් අතර ගැටුම ඇසුරින් එම කථාව අපට දැක ගන්නට ලැබේ. චමරි (නිම්මි හරස්ගම) හා මාධ්යවේදියා (පීටර් ඩි අල්මේදා) සම්බන්ධ සිදුවීම් දාමය, දුමින්ද නැමැති හමුදා සොල්දාදුවා (නාමල් ජයසිංහ) හා ඔහුගේ නැගණිය (නදී කම්මැල්ලවීර) සම්බන්ධ සිදුවීම් දාමය හා අර්ෆත් (මොහොමඩ් රාෆියුල්ලා) නැමැති කුඩා දරුවා හා මුස්ලිම් වැසියන් සම්බන්ධ සිදුවීම් දාමය යන සිදුවීම් දාම තුන ඔස්සේ ‘ඉර මැදියම‘ චිත්රපට කථාව ගොඩනැගේ. ‘ආකාස කුසුම්‘ චිත්රපට කථාව ගොඩ නැගෙන්නේ පැරණි රංගන ශිල්පිනියක් වන සන්ධ්යා රාණි (මාලනී ෆොන්සේකා), වර්තමාන රංගන ශිල්පිනියක් වන ශාලිකා (දිල්හානි ඒකනායක) හා සන්ධ්යා රාණිගේ දියණිය වන ප්රියා (නිම්මි හරස්ගම) ඇසුරෙනි. ‘ඔබ නැතුව ඔබ එක්ක‘ චිත්රපටයේ සරත්සිරිගේ (ශ්යාම් ප්රනාන්දු) ජීවිතය, සෙල්විගේ (අංජලී පටෙල්) ජීවිතය හා උතුරේ පැවති යුද්ධය පිළිබඳ කතිකාව යන තල තුන ඔස්සේ චිත්රපට කථාව ගොඩනැගේ. ඒ ආකාරයටම ‘ගාඩි‘ චිත්රපටය ද උඩරට වංශවතුන් වඩිග රජු පලවා හැරීම සඳහා කරනු ලබන කුමන්ත්රණය, ගාඩි ජනතාවගේ ජීවිතය හා විජයා-ටිකිරි අතර සම්බන්ධය ලෙස ගොඩ නැගේ. එමෙන් ම ප්රසන්න විතානගේ අධ්යක්ෂණය කරන ලද බොහෝ චිත්රපටවල මුඛ්ය තේමාව වන ස්ත්රී ආශාව පිළිබඳ ගැටලුව මෙම චිත්රපටයේ ද තේමාව බවට පත් වී ඇත. මහාචාර්ය එදිරිවීර සරච්චන්ද්රගේ ‘මනමේ‘ (1956) නාට්යයේ සිට ආචාර්ය ලෙස්ටර් ජේම්ස් පීරිස්ගේ බොහෝ චිත්රපටවල මුඛ්ය තේමාව වන්නේ ද මෙම ස්ත්රී ආශාව පිළිබඳ ගැටලුව යි. ස්ත්රිය කේන්ද්රීය වන මෙවැනි ඇතැම් කලා කෘතිවලට ආශාව නිරූපණය කිරීම සඳහා ඓතිහාසික සන්දර්භයක් හා සම්ප්රදායක් අවශ්ය වන්නේ ඇයි ද යන්න වෙනම විමසිය යුතුව ඇති කරුණකි.
ප්රසන්න විතානගේ මෙම චිත්රපටය තුළට සෞන්දර්ය හා ආශාව එන්නත් කරයි. සිංහල චිත්රපටවල මෙම සමතුලනය දැක ගැනීමට ලැබෙන්නේ කලාතුරකිනි. බොහෝ විට චිත්රපට තුළ එක්කෝ රූප සෞන්දර්යය කථාවට වඩා ඉස්මතු වන අතර එක්කෝ රූප සෞන්දර්යය අභිබවා කථාව ඉස්මතු වේ. ඒ ආකාරයට ඉතිහාසයට අයත් අප දැනටමත් දන්නා කථාවක් (ඉංග්රීසින් උඩරට රාජධානිය අත්පත් කර ගත් ආකාරය), නො එසේ නම් අවසානයේ සිදුවූයේ කුමක්දැයි අප දන්නා කථාවක් අපටම ප්රතිඉදිරිපත් කිරීමක දී ඒ තුළ කැපුමක් (cut) සිදු කළ යුතු ය. නො එසේ නම් එම නිර්මාණය ඕලාරික නිර්මාණයක් බවට පත් වේ. ගාඩින් සහ ටිකිරි යන සාධක දෙක මෙම චිත්රපටයේ අප හොඳින් දන්නේ යැයි විශ්වාස කරන කථාවට ඇතුළු වන්නේ ඒ අනුව ය. වෙනත් ආකාරයකට සඳහන් කරන්නේ නම් අධ්යක්ෂවරයා සිදු කරනු ලබන්නේ එවක පැවති සමාජ දේශපාලන ආර්ථිකයට එමඟින් ලුබ්ධි ආර්ථිකයක් (විනෝදයේ මානය) එන්නත් කිරීම ය. චිත්රපට ආඛ්යානය තුළ පවතින ස්ත්රී ආශාව හා ගාඩි යන සාධක දෙකම නරඹන අපගේ ආශාව දල්වාලයි. චිත්රපටයට අප ව බැඳ තබන්නේ ගුප්ත, තේරුම් ගැනීමට දුෂ්කර (uncanny) ස්ත්රී ක්රියාවන් හා රූපයට සම්බන්ධ සුන්දරත්වය පමණක් ම නො ව නො කළ යුතු ක්රියාවක් ටිකිරි සිදු කිරීම නිසා ය. ඇය මඟින් චිත්රපටයේ සැබෑ ගැටලුව කෙරෙහි අපි යොමු වන්නෙමු. ඇගේ ක්රියාව හා රූපය මඟින් ඇය ආකර්ෂණයට ලක් වුණ ද රොඩීන්ට එක්වීම මඟින් තහනම ද ඇය අපට සිහිපත් කරව යි. එනම්, ඇය සුන්දර වනවාසේම රොඩීන් අතරට එක්වීම මඟින් ඇය තහනම් වස්තුවක් බවට ද එකවිට පත් වේ. යමකුගේ රූපය නිසා අපගේ ආශාව ඇතිවෙනවා නො ව එතුළින් මතු වන විකර්ෂණය (තහනම) නිසා අපගේ ආශාව කුළු ගැන් වේ.
ඉහතින් ද සඳහන් කළ පරිදි උත්කර්ෂවත් වස්තුවක් ලෙස ටිකිරි හා බැහැර කරන ලද්ද ලෙස සැලකෙන රොඩීන් – සම්මත කතිකාවෙන් බැහැර කරන ලද්ද – අප දැනටමත් හොඳින් දන්නා ඓතිහාසික කථාවක් තුළට නැවත ඇතුළත් කිරීමෙන් සාමාන්ය ඉතිහාස රැල්ලේ කථාවක් බවට මෙම චිත්රපටය පත්වීමෙන් වළක්වාලයි. අධ්යක්ෂවරයා චිත්රපටය නිමා කරන්නේ තිරය මත පතිත කරනු ලබන ඉතිහාස සිදුවීම් කිහිපයක් පැහැදිලි කරන වාක්ය පෙළකිනි. එම නිසා කෙනෙකුට එම චිත්රපටය නැවත යුවළකගේ කථාවක සිට ඉතිහාස කථාවක් බවට පත්කර ඇතැයි කියා තර්ක කල හැකි වුව ද තිරය මත පතිත වන සටහන් කියවන අවස්ථාව වන විට ප්රේක්ෂිකාව යනු ඉතිහාස කථාව නැරඹීමට පැමිණි ප්රේක්ෂිකාව නො වන බව ද අප සිහි තබා ගත යුතු ය. එම තිරයේ දිස්වන සටහන් තුළ ඉංග්රීසීන් පොරොන්දු කඩ කළ බවත්, රැකියා හා බැඳුණු කුල ක්රමය අහෝසි කළ බවත්, ගාඩි ජනයා තමන්ගේ අනන්යතාවය ක්රමානුකූලව වෙනස් කරගනිමින් සමාජයට එක් වූ බවත් සදහන් කළත් චිත්රපටය ආරම්භයේ ගැටලුව ලෙසින් ඉදිරිපත් කරන වඩිග රජු පලවා හැරීම පිළිබඳව කිසිවක් සඳහන් නො කරයි. එය සඳහන් කිරීමට අවශ්ය නො වන්නේ වඩිග රජු පලවා හැරීම නැමැති හැඟවුම්කාරකය ස්ත්රියකගේ ආශාව නැමැති හැඟවුම්කාරකය ලෙසින් චිත්රපටයේ පසු කොටසේ දී මතු වී තිබීම නිසා ය. ඒ අනුව වඩිග රජු පලවා හැරීම යන්න තවදුරටත් මුඛ්ය ගැටලුව බවට පත් නො වේ. පාත්ර වර්ගයාගේ කථන තුළ කියැවෙන ආකාරය හා සමාන ව චිත්රපට රූපය තුළ වඩිග රජුට ඉඩක් නො ලැබෙන්නේ ද මේ නිසා ය. බුලත්ගම දිසාවේගේ පවුලේ සාමාජිකයින් සිය දිවි හානි කර ගන්නා ස්ථානයේ දී රජු යැයි සිතිය හැකි යමෙකු නිරූපනය වන නමුත් එම සංස්කරණ ක්රියාවලිය තුළ ද ඔහුගේ රූපයට වැඩි වටිනාකමක් ලබා නො දෙයි. නිරූපනය කළ නො හැක්ක සම්බන්ධ වන්නේ විනෝදයට ය. එවිට චිත්රපට කතාව විනෝදය (කථනය) සහ සමරූපය ලෙස දෙපළු වේ. එවිට කියන දේ සහ පෙනෙන දේ යනුවෙන් අපට චිත්රපටය බෙදුම් කඩනය කළ හැකි ය. මෙය පැහැදිලි කර ගැනීමට අපි බාහිර උදාහරණයක් ගනිමු. ඔබේ අසල්වැසියා ඔබගේ නිවසේ මායිමේ ඇති වැට ඉන්නක් ගලවා මායිම වෙනස් කරන ආකාරය ඔබ හදිසියේ නිවසට පැමිණෙන විට දකියි. ඔබව දකින ඔහු ඔබට මෙසේ ප්රකාශ කරයි. ‘මම ඔයාව රැවට්ටුවෙ නෑ. ඔයා වැඩියෙන් විශ්වාස කරන්න කැමැති ඔයාට පෙනෙන දේ ද? මම කියන දේ ද?‘ – ‘ඔබ විශ්වාස කරන්නේ ඔබේ ඇස් ද? ඔබේ කණ ද?‘ මාධ්ය අධිනිශ්චය වී ඇති යුගයක දෘෂ්ටිවාදය ක්රියා කරන්නේ බොහෝ දෙනා තමන්ට පෙනෙන දේට වඩා මාධ්ය මඟින් ගොඩනගන කතන්දර විශ්වාස කරන නිසා ය. මෙම චිත්රපටයේ ද වඩිග රජු පැන්නීමේ කුමන්ත්රණය පාත්ර වර්ගයාගේ කථන මඟින් අපට ඇසෙන විට අපට එම ක්රියාව ආරම්භ වන හෝ පරාද වන ආකාරය හෝ නො පෙන්වා ඒ වෙනුවට බුලත්ගම දිසාවේගේ පවුලේ කටයුතු (ටිකිරි, බුලත්ගම දිසාවගෙන් වෙන්වීම) පෙනෙන්නට සලස්වයි. දැන් පෙරළා අපගෙන් අප විමසිය යුතු වන්නේ චිත්රපටය ආරම්භයේ දී අප වඩා විශ්වාස කළේ අපගේ කන් ද (අපට ඇසුණ දේ ද)? අපගේ ඇස් ද (අපට පෙනෙන දේ ද)? යන්න ය. අප කථනය විශ්වාස කළේ නම් අප චිත්රපටයේ දෘෂ්ටිවාදයට (චිත්රපටය නැමැති අත්දැකීමට) නතු වන අතර කථනය සහ රූපය අතර පවතින දයලෙක්තික ස්වරූපය අධ්යයනය කළේ නම් යථමය (චිත්රපටය පිළිබඳ සිතීමේ) මානයට ප්රවිශ්ට වේ.





