2024 වර්ෂයේ ඡන්ද උණුසුම ඉහළ යත්ම රටේ ආර්ථික බිඳ වැටීමට විකල්පයක් ලෙස රට තුළ නිෂ්පාදන ආර්ථිකයක් නිර්මාණය කිරීම පිළිබඳව විපක්ෂයේ විවිධ කණ්ඩායම් සංවාද කරමින් සිටිනු පෙනේ.
After Left and Right Politics –
අපගේ සංවිධානය ද 2002 වැනි වර්ෂයක දී S.B.de Silva ඇසුරු කරගෙන ‘නිෂ්පාදන ආර්ථිකය’ ගොඩනැගීම පිළිබඳව ප්රවාදයක් ගොඩනැගු අතර ටික කලකින්ම එය පුස්සක් බවට පත් විය. ලංකාව වැනි ධනවාදී සමාජ-ක්රමය අවිඥාණක රටක නිෂ්පාදන ආර්ථිකයක් යන අදහසම පවා මනෝභ්රාන්තියක් වන්නේ කෙසේද? දශක එකහාමාරක පමණ කාලයක් ඒ වෙනුවෙන් කරන ලද අධ්යයනයේ නිශ්චිත නිගමන අපට පහත පරිදි ඉදිරිපත් කළ හැකිය.
20 වැනි සියවසේ ආරම්භයේ සිදු වූ 1917 ඔක්තෝබර් විප්ලවයට පසුව ලෙනින්ගේ නායකත්වයෙන් යුතු පොලිටි බියුරෝව උත්සාහ කරන ලද්දේ, විප්ලවය යුරෝපයට අපනයන කරන්නේ කෙසේ ද කියා ය. මන්ද, ඒ වන විටත් බටහිර යුරෝපය කාර්මිකකරණයට යටත් වී පැරණි සමාජ අගතීන්ගෙන් නිදහස් වන වාතාවරණයක් තිබුණු බැවිනි. නමුත්, ලෙනින්ට සිදු වූයේ රුසියාව තුළ ‘නිෂ්පාදන ආර්ථිකයක්’ නිපදවීම පසෙකලා ඒ තුළ ධනවාදී වෙළඳපොල ස්ථාපිත කිරීමට ය. අනෙක් අතට, සමාජවාදය යුරෝපයට අපනයනය කිරීම වෙනුවට රුසියාවට සිදු වූයේ ජර්මනියේ ජාතිවාදය අපනයනය කිරීමේ ව්යාපෘතියට මුහුණ දීමටය. 1923 සිට 1945 දක්වා දීර්ඝ කාලයක් ගත වූයේ ඉහත ව්යාපෘති දෙක රුසියාව තුළ තුලනය කිරීමට ය. පසුව, එසේ ක්රියාත්මක කරන ලද ක්රමය ස්ටාලින්වාදය ලෙසින් හැඳින්විය.
දශක 4 ක පමණ ලෝක යුධ යථාර්ථයකට පසුව යුරෝපයේ දීර්ඝ කාලීනව පවතින පන්ති සාමයක් බිහි විය. නික් බීම්ස් තම භූගෝලීයකරණය (1998) පොතේ ඒ පිළිබඳව මෙලෙස රචනා කරන ලදී:
“ බලවතුන් තිදෙනාගේ (ඇමරිකාව, එක්සත් රාජධානිය, රුසියාව) හමුදාවන්ට සහ රාජ්යතාන්ත්රිකත්වයට පැරණි යුරෝපයේ සියලු සමාජ පන්ති මත තමන්ගේ අභිප්රාය සමස්ත යුගයකටම (1945-1970) බලපාන පරිදි පටවන්නට හැකි වන බව සිතා ගැනීමට සිය සියලු චින්තන පුරුදු නිසා ඔහු අසමත් විය. මෙහි ප්රතිඵලයක් ලෙස, සාම්ප්රදායික පන්ති අරගලය ඒ දක්වා එය පැවැති මට්ටමෙන් ‘සීතල යුද්ධය’[Cold war] නම් තලයකට මාරු විය. මෙය, ඒ දක්වා ලෙනින්වාදය හෝ වෙනත් කිසිදු පශ්චාත්-යුධ කාලීන මාක්ස්වාදයකට ග්රහණය කර ගත නොහැකි යථාර්ථයක් විය.”-
උපුටා ගැනීම නවීකාරක කර ඇත-
‘සීතල යුද්ධය’ ආරම්භ වී යන්තම් දශක හතරක් ගත වූ කල රුසියාවේත්, නැගෙනහිර යුරෝපයේත් සමාජවාදය 1989 දී බිඳ වැටුණු අතර සියවස සිතුවාට වඩා කෙටි විය. ඉන්පසු, ඇමරිකානු සියවසක් ආරම්භ විය.
1900 සිට (19 වන සියවසේ ලිබරල්වාදය අවසන්ව) 2000 දක්වා කාලය තුළ ඉතිහාසය වර්ධනය වූ තර්කය පිළිබඳව මූලික අදහස් දෙකක් මෙලෙස සාරාංශගත කළ හැකිය.
1.ජියොවන්තී අරිගි විසින් ඉදිරිපත් කළ ‘ව්යුහය අධිනිශ්චය වීමේ චක්රීය විපර්යාසය’ (Long Twentieth Century). මෙම කෘතිය මගින් තහවුරු කරන ලද්දේ, පන්ති අරගලය ප්රතික්ෂේප කොට ධනවාදය නම් ව්යුහය සිය බාධාවන් ජය ගන්නා ආකාරය පිළිබඳවයි. (Structure over Agent)
2. අන්තෝනියෝ නෙග්රී සහ මයිකල් ගාර්ඩි විසින් ඉදිරිපත් කළ පන්ති අරගලයේ නූතන ස්වරූපය (Empire). මෙමගින් අවධාරණය කරන ලද්දේ, බහුලත්වය සහ ආශාවන් සියල්ල ඉටු කරනු ඇත යන න්යාය යි. මෙහිදී, ධනවාදී ව්යුහය වෙනුවට ඒජන්තයා පිළිබඳ අදහස යළි පෙරමුණට ගෙන එන ලදි.
ඉතිහාසයේ දැන් අප සිටින්නේ, දෙවන ලෝක-යුධ යථාර්ථයකට පසුව පමණක් නොව සීතල යුද්ධයට ද පසු තත්ත්වයක් තුළ ය. අධිරාජ්යවාදය නම් සංකල්පය දැන් යළිත් නිර්වචනය කළ යුතු අතර ඇමෙරිකාව තම අතපෙවීම ලතින් ඇමෙරිකාවෙන් සහ ඇෆ්ගනිස්ථානයෙන් යුක්රේනයට සහ මැදපෙරදිගට මාරු කර ඇත.
සාම්ප්රදායික මාක්ස්වාදී ආර්ථික විද්යාඥයන්ටත්, පශ්චාත්-යුධ කාලීන දාර්ශනිකයන්ටත් (ධනවාදය සමතික්රමණය සඳහා චින්තන තලයේ යොදා ගත් ප්රංශ දාර්ශනික ගුරුකුලය- මිචෙල් ෆූකෝ, ජාක් ඩෙරීඩා, ඇලන් බදියු, ලුවී අල්තූෂර්, ප්රාංශුවා ලියෝතා, ජීන් බෝද්රිලා) 70 දශකයේ මුල දී සිදු වූ ඓතිහාසික ඛණ්ඩනය න්යායගත කිරීමට නොහැකි විය.
සාරාංශගතව 70 දශකය මුල සිදු වූ ඓතිහාසික ඛණ්ඩනය පහතින් අපි මෙලෙසින් සටහන් කරමු.
ගෝලීය නිෂ්පාදන ක්රමය ෆෝඩ්වාදයෙන් පශ්චාත්-ෆෝඩ්වාදයට විස්ථාපනය වීම. මෙමගින්, රටවල් මට්ටමේ සමාජ, ආර්ථික සහ සංස්කෘතික තලයේ ව්යුහාත්මක විපර්යාස බිහි වූ අතර 2008 වර්ෂයේ මූල්ය ප්රාග්ධනයේ ආධිපත්යය බිඳ වැටුණු අතර එමගින් ඇමරිකන් ධනවාදයේ ඩොලර් ආධිපත්යය ද පරීක්ෂාවට ලක් විය. ෆෝඩ්වාදයේ සිදු වූ මෙම විපර්යාසය බටහිරට සහ නැගෙනහිරට බලපෑ දෙයාකාරය පහත පරිදිය.
බටහිර - රාජ්ය කේන්ද්රීය ධනවාදයේ දේශපාලන සහ සමාජ තර්කය බිඳ වැටීම. දෙවන ලෝක යුද්ධයට පසුව ලෝක පර්යාය ආර්ථික තලයක සකස් කළ කේන්ස්ගේ අදහස් අර්බුදයට ලක් වීම. එනම්, පන්තීන් අතර සාමය සුභසාධනයෙන් අතු ගා දැමීම. විභාග ක්රම සහ අධ්යාපනය හරහා පහළ පන්තීන්ට ලොතරැයි දිනුම් යෝජනා කිරීම.
නැගෙනහිර – නැගෙනහිර යුරෝපයේ සහ රුසියාවේ කොමියුනිස්ට්වාදය බිඳ වැටීම. එනම්, රාජ්ය කේන්ද්රීය ධනවාදය සහ නිලධාරී තන්ත්රයේ සුජාතභාවය ඊට අහිමි වීම.
ඊට අමතරව, චීනයේ මාවෝවාදය යළි ප්රතිව්යුහගත වීමක් ද සිදු විය.
ඓතිහාසික වර්ධනය පිළිබඳ (මාක්ස්වාදී/ වෙබරියානු) සරල රේඛීය චින්තනය සහ සාම්ප්රදායික සහ සමාජ-ප්රජාතන්ත්රවාදී පක්ෂ ද, කොමියුනිස්ට් පක්ෂ ද ෆෝඩ්වාදයේ බිඳ වැටීම නිසා අභාවයට ගමන් කරන ලදී. ඒ වෙනුවට, ආපතිකත්වයට[ contingencies] ඉඩදෙන සමාජ න්යායන්ට ඉඩ විවර විය.
‘නික් බීම්ස්’ ඉහත ෆෝඩ්වාදයේ බිඳ වැටීම ඉතාම සංකීර්ණ ප්රපංචයක් ලෙසින් වටහා ගත්තේය. ඔහු මූලික කරුණු දෙකක් පශ්චාත්-ෆෝඩ්වාදී නිෂ්පාදන මාදිලිය තුළ හඳුනාගන්නා ලදී.
1. නිෂ්පාදනය භූගෝලීයකරණය යනු, හුදෙක් ආර්ථික ක්රියාවන්ගේ ප්රසාරණයක් නොවේ. ඉන් නියෝජනය වන්නේ, ලෝක ධනවාදී ආර්ථික ව්යුහයේ ගුණාත්මක වෙනසකි. ප්රාග්ධනයේ රූපාකාර තුනකි. එනම්, මූල්ය ප්රාග්ධනය, නිෂ්පාදන ප්රාග්ධනය සහ භාණ්ඩ ප්රාග්ධනය යි. ප්රාග්ධනයේ ස්වයං නිෂ්පාදනය ප්රාග්ධනය රූපාන්තරණය වීමෙන් සිදු වෙයි. මෙම ක්රියාවලි තුනෙන් එකක් සුවිශේෂය. එනම්, නිෂ්පාදන ප්රාග්ධනය එහි ඊළඟ අදියර වන භාණ්ඩ ප්රාග්ධනයක් වීම තුළ සුවිශේෂී පරිවර්තනයක් සිදු වෙයි. මෙහිදී, ප්රාග්ධන ස්කන්ධයෙහි වැඩි වීමක් සිදු වෙයි. මේ ස්කන්ධයේ ඕපපාතික වැඩි වීම නැතහොත්, එහි උල්පත ඇත්තේ නිෂ්පාදන ක්රියාවලියේදී කම්කරුවාගෙන් උපුටා ගන්නා ‘අතිරික්ත වටිනාකම’ මත ය. (ගෙවන මිලට වඩා වැඩි මිලකට ශ්රමයේ වටිනාකම විකිණීම) ධනවාදී නිෂ්පාදනයේ ඉතිහාසය යනු, මෙම තෙවැදෑරුම් රූපකාරයන් හි භූගෝලීයකරණයේ ඉතිහාසය ලෙස සැලකිය හැකිය.









